31- جریان نشتی (Leakage current): جریانی است که بین مداری که از نظر الکتریکی آسیب ندیده است با زمین یا بدنه‌های هادی بیگانه برقرار شود. هر مداری سالمی در حالت طبیعی leakage current دارد. این جریان ممکن است دارای مولفه خازنی باشد که شامل جریان‌های مربوط به خازن‌هایی است که این خازن‌ها به صورت طبیعی بین هادی‌های برقدار و زمین شکل می‌گیرد.

دلیل ایجاد این خازن‌ها هم خیلی ساده است. هادی برقدار و زمین به عنوان صفحات یک خازنی هستند که به موازات هم قرار گرفته‌اند و عایق این خازن هم هواست. و یا اگر هادی برقدار عایق‌دار هم باشد، این عایق هادی، نقش عایق بین صفحات خازن را دارد. پس می‌توانیم بگوییم هر خط برقدار خاصیت خازنی دارد هر چند خیلی کوچک.

32- جریان باقی مانده (Residual Current): این جریان جمع برداری مقادیر لحظه‌ای جریان‌هایی است که از همه هادی‌های برق‌دار یک مدار معین در یک نقطه از تاسیسات برقی عبور می‌کند. چرا جمع برداری؟ برای اینکه جریان یک کمیتی است که علاوه بر دامنه دارای فاز نیز هست. نکته مهم این تعریف هم، جریان هادی‌های برقدار ذکر کرده یعنی هادی‌های فازها و هادی خنثی یا نول. پس جمع برداری این جریانها در حالت سالم باید برابر صفر باشد. مگر آنکه مطابق شکل بخشی از جریان از مسیر بدن فرد، به زمین و هادی حفاظتی منتقل بشود. این جریان را گاهی به اشتباه، جریان به زمین یا جریان نشت به زمین نیز می‌خوانند. که اشتباه هست.

33- برق گرفتگی (Electric Shock): پدیده‌ای است مربوط به آسیب‌های عضلانی و یا پاتوفیزیولوژیکی که در نتیجه عبور جریان الکتریکی از بدن انسان یا حیوان به وجود می‌آید. البته می‌دانیم که خطر برق گرفتگی بستگی به مسیر جریان برق در بدن انسان یا حیوان، شدت جریان و طول زمان برقراری جریان می‌باشد.

34- جریان برق گرفتگی (Shock Current): جریانی است که از بدن انسان یا حیوان عبور کند و مشخصه‌های آن به نحوی است که احتمالاً موجب برق گرفتگی شود. در این مورد خیلی کامل صحبت خواهیم کرد.

35- وسیله جریان تفاضلی یا RCD (Residual Current Device): یک وسیله مکانیکی قطع و وصل که با هدف باز کردن کنتاکت‌ها هنگامی که جریان تفاضلی از حد معینی بیشتر شود. تعریف جریان تفاضلی را هم که قبلا داشتیم. یعنی اگر مجموع جریان‌های رفت و برگشت مدار برابر صفر نباشند، و از یک حدی بزرگتر باشند، این وسیله عمل خواهد کرد. در اینجا شکل شماتیک این کلید نشان داده شده است.

این کلیدها هم به صورت تکفاز هستند و هم سه فاز. اینجا شکل تکفاز کلید RCD نشان داده شده است. فاز ورودی و خروجی کلید را با رنگ قرمز نشان دادیم. و نول ورودی و خروجی هم با رنگ آبی. اگر تفاضل برداری این دو جریان که در شکل با I1 و I2 نشان داده شده صفر شود شار مغناطیسی در هسته وجود نخواهد داشت ولی اگر تفاضل برداری اونها از یک حد معینی بیشتر بشه که در شکل با I3 نشان داده شده، شار مغناطیسی در هسته بوجود خواهد آمد پیدا می کنه و موجب عمل کردن یک رله یا کنتاکت میشود. این کلید یکی از وسایل مهم حفاظتی است.

این وسیله (کلید) به اشتباه به کلید محافظ جان شهرت پیدا کرده است. چون تصور بر این هست که جلوی برق گرفتگی را می‌گیرد و به این دلیل محافظ جان است ولی همیشه این طور نیست. مگر همه برق گرفتگی ها به دلیل جاری شدن جریان از مسیر بدن به زمین است؟

این هم شکل ظاهری این کلید هست. یک دگمه تست دارد برای آزمایش عملکرد کلید جهت اطمینان از اینکه در مواقع خطا هم درست عمل کند. توصیه استانداردها این است که در دوره‌های زمانی یک ماهه، این کلید تست بشود.


36- فیوز (Fuse): وسیله‌ای است که اگر جریان عبوری آن از مقدار تعیین شده در مدت زمان معین بیشتر شود، از طریق ذوب یک یا چند المان خود، مدار را قطع (باز) می‌کند. نکته مهم در فیوز هم این است که این وسیله، حتما المان ذوب شونده دارد و از این طریق مدار را قطع می‌کند.  شکل ظاهری دو مدل فیوز را ملاحظه میفرمایید.

این فیوزها معروف هست به فیوزهای کاردی یا چاقویی که اصطلاح دقیق علمی آن HRC است. و این فیوز نیز فیوز معروف فشنگی است. که مفصل در موردشان صحبت خواهیم کرد.

37- دسترس (Arm’s Reach): منطقه‌ای است که حدود آن از سطح محل فعالیت یا رفت و آمد عادی افراد، بدون هرگونه کمک ابزاری قابل لمس باشد. اگر منطقه‌ای که افراد می‌توانند روی آن رفت و آمد دارند را با s نشان بدهیم بدون هیچ وسیله‌ای مانند نردبان یا چوب یا میله‌ای در دست، این فرد را فرض می‌کنیم. محدوده‌ای که دسترسی دارد مطابق این شکل‌هایی است که اینجا نشان داده شده است. یعنی به فاصله 2.5 متر در ارتفاع از جایی که فرد ایستاده و 1.25 متر به طرفین را ناحیه دسترس می‌گوییم. اینخط چین‌ها هم حد دسترس هستند.


38- قطعاتی که در آن واحد در دسترس هستند: هادی‌ها یا اجزایی فلزی که همزمان توسط یک شخص، یا یک حیوان، قابل لمس باشند. قطعات زیر ممکن است در آن واحد در دسترس باشند: قسمت‌های برق‌دار - بدنه‌های هادی - قسمت‌های هادی بیگانه - هادی‌های حفاظتی - الکترودهای زمین

39- زره کابل (Armor of Cable): منظور از زره کابل پوششی است متشکل از نوارها یا مفتول‌های فلزی که برای حفاظت کابل در برابر اثرات مکانیکی خارجی استفاده می‌شود. در این شکل ساختار یک کابل برق را مشاهده می‌کنید.

 از سمت چپ، هادی‌های مسی کابل هستند. روی هر کدام از هادی‌ها با عایق پوشانده می‌شود. این لایه هم لایه زیرین یا غلاف داخلی کابل گفته می‌شود و پس از آن زره کابل قرار می‌گیرد. و روی همه اینها با غلاف پوشانده می‌شود که معمولا از جنس pvc یا پلی اتیلن هست.

منظور از اثرات مکانیکی خارجی می‌توان به فشار یا ضربات وارده بر کابل، وزن اجسام سنگین مانند وسایل حمل و نقل، یا در برابر جویده شدن توسط حیوانات موزی کابل را محافظت می‌کند. در مورد کابل هم در مباحث دیگر مفصل خواهیم پرداخت.

40- حصار (Barrier): قسمتی است که در برابر تماس مستقیم، از تمامی جهات عادی دسترسی، حفاظت ایجاد می‌کند. در واقع حصار انسان و حیوانات را در برابر تماس مستقیم محافظت می‌کند. یعنی جاییکه تجهیزات برقی هستند را با حصار یا محفظه‌ای در تمامی جهات طوری محافظت کنند که امکان دسترسی به تجهیزات برقی وجود نداشته باشد.